VİOP, Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satımının gerçekleştiği Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’dır.
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. emir iletimine aracılık yetkisi kapsamında Vakıf Yatırım Menkul Değerler A.Ş. aracılığı ile VİOP işlemlerini gerçekleştirmektedir.
VakıfBank’ta VİOP işlemlerinizi cazip komisyon oranlarıyla gerçekleştirebilirsiniz.
| İnternet İşlemleri Komisyon Oranı | Sabit Komisyon Oranı |
|---|---|
| %0,02 (On binde iki) | %0,04 (On binde dört) |
*Komisyon oranlarına BSMV, borsa payı ve takasbank ücreti dahil değildir.
VİOP’ta işlem yapabilmek için size en yakın şubemize gidebilir veya www.vakifbank.com.tr adresinden İnternet Bankacılığı’na giriş yaparak Hesaplarım -Yatırım Hesaplarım - Yatırım Hesap İşlemleri - Hesap İşlem Yetkileri Güncelleme menüsünden yatırım hesabınıza VİOP işlem yetkisini tanımlayabilirsiniz.
Türev Araçları Risk Bildirim Formu için tıklayınız.
Vakıf Yatırım tarafından uygulanan teminat tutarları için tıklayınız.
VİOP işlemlerini yapabileceğiniz kanallar:
Vakıf Yatırım Şubeleri için tıklayınız.
Türev Pazarı
Türev pazarında işlem gören vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri aşağıdaki gibi olup sözleşmelerle ilgili detaylara ve tüm özelliklere Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Prosedüründen ulaşabilirsiniz.
Pazarlar
Piyasada işlem gören sözleşmelerin türlerine ve işlem esaslarına göre tabloda yer alan Pazarlar oluşturulmuştur. Emirlerin eşleştirilmesi ve özel işlem bildirimleri ilgili Pazar altında gerçekleşir. Ayrıca ilgili Pazarlar altında işlem istatistiklerinin toplu olarak yayınlanması amacıyla Pazar segmentleri tanımlanmıştır.
Vadeli işlem sözleşmelerinde sözleşme kodu; sözleşme grubu, dayanak varlık kodu, mini sözleşme bilgisi kodu ve vade tarihi bilgilerini içerir.
Örnek
| F_ | TRYUSD | M | 1224 |
|---|---|---|---|
| Sözleşme Grubu (Vadeli İşlem Sözleşmeleri) (Futures) | Dayanak Varlık Kodu | Mini Sözleşme Bilgisi Kodu | Vade Tarihi (AAYY-Aralık 2024) |
F_USDTRY1224 sözleşmesi Aralık 2024 vadeli Dolar/TL kuruna dayalı vadeli işlem sözleşmesini gösterir.
Opsiyon sözleşmelerinde sözleşme kodu ise; sözleşme grubu, dayanak varlık kodu, mini sözleşme bilgisi kodu, opsiyon tipi, vade tarihi, opsiyon sınıfı ve kullanım fiyatı bilgilerini içerir.
Örnek
| O_ | XU030 | M | Opsiyon Tipi | 0224 | Opsiyon Sınıfı | Kullanım Fiyatı |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Sözleşme Grubu (Opsiyon Sözleşmeleri) | Dayanak Varlık Kodu | Mini Sözleşme Bilgisi Kodu | A:Amerikan E:Avrupa | Vade Tarihi (AAYY-Aralık 2024) | C: Alım Opsiyonu P: Satım Opsiyonu | 10000.00 |
O_XU030E0224P10000.00 sözleşmesi 10000.00 kullanım fiyatlı Şubat 2024 vadeli standart satım (Put) opsiyonunu gösterir. Sözleşme Avrupa tipidir.
Seans Saatleri
| Pazarlar | Normal Seans Saatleri | Akşam Seansı Saatleri |
|---|---|---|
| Pay Türev Pazarı | 09.30 - 18.10 | - |
| Diğer Türev Pazarları | 09.30 - 18.15 | 19.00 - 23.00 (Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri ile Dolar/Ons Altın, Gümüş, Paladyum ve Platin Vadeli İşlem Sözleşmeleri için yapılmaktadır.) |
Açık pozisyon sayısı, piyasadaki uzun veya kısa pozisyon sayısının ayrı ayrı toplamlarına eşittir. (toplam uzun pozisyon sayısı veya toplam kısa pozisyon sayısı). Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde uzun veya kısa pozisyon tutan yatırımcı, açık pozisyondadır.
Piyasada gerçekleştirilen işlemler portföy bazlı risk yönetimi algoritmasını baz alan BISTECH Marjin Yöntemi kullanılarak portföy bazında teminatlandırma yöntemi uygulanır.
Pozisyonu güncellenen hesaplar için son açık pozisyon ve son risk parametre dosyası verilerine göre “başlangıç teminatı” hesaplanır.
Türev araçların tümü, bir dayanak varlığın (underlying asset) üzerine düzenlenir. Örneğin EUR/USD vadeli işlem sözleşmesinde dayanak varlık EUR/USD kurudur. Dayanak varlığın bir fiziki kıymet olması zorunlu değildir. Hava durumu gibi değişik göstergeler de dayanak varlık olarak seçilebilir.
Seans boyunca fiyatların bir önceki günün uzlaşma fiyatına göre hareket edebileceği aralığın alt veya üst sınırıdır (+/-%10 gibi).
Seans süresince, zamanlaması Takasbank tarafından belirlenen risk hesaplama anlarında açık pozisyon taşıyan tüm hesaplar için sistemde yayınlanan en son fiyatlar kullanılarak, gün içi kâr/zarar hesaplaması yapılır.
Hesaplanan gün içi zarar tutarları, hesaba ilişkin işlem sonrası risk yönetimi katmanında hesaplanan risk tutarını artırır, geçici kârlar ise azaltır.
Örnek: Bir adedi 30 TL olmak üzere 100 adet pay kontratı alınmasından sonra ilgili payın fiyatı 50 TL olduğunda 2.000 TL brüt kâr elde edilir. (İşlem komisyonları ve yasal ücretler hariç) Eğer pay fiyatı 20 TL’den düşerek 10TL’ye gerilerse 2000 TL zarar ederiz. Pay fiyatı en fazla düşerek 0 TL olursa 3000 TL zarar edilir.
Bir ürünü belli bir vadede veya belli bir vadeye kadar alma veya satma hakkı veren opsiyon sözleşmelerinde alım veya satımda uygulanacak fiyattır.
Dünyada Avrupa Tipi Opsiyonlar ve Amerikan Tipi Opsiyonlar olmak üzere işlem gören iki tipte opsiyon vardır. Bu opsiyon tipleri arasındaki tek fark, uzun pozisyon sahibinin haklarını kullanabileceği zaman diliminden kaynaklanmaktadır. Avrupa tipi opsiyonlarda uzun pozisyon sahibi taraf hakkını (opsiyonu) sadece vade bitim tarihinde borsa tarafından belirlenen zaman diliminde kullanabilir. Bu tarihten önce kullanamaz. Amerikan tipi opsiyonlarda ise uzun pozisyon sahibi taraf hakkını (opsiyonu) opsiyonun yazım (satın alım) tarihi ile vadesi arasındaki herhangi bir süre içinde kullanabilir.
Kullanılabilir teminatın negatif olması durumunda hesap riskli duruma geçer ve bu hesabın bekleyen tüm emirleri iptal edilir. Bu durumda, hesap için sadece pozisyon azaltıcı emirler girebilecektir.
Sicil bazında pozisyon limiti, aynı dayanak varlığa bağlı tüm sözleşmeler için bir yatırımcıya ait sicile bağlı tüm hesaplarda alınabilecek aynı yönlü pozisyonların karşılık gelebileceği azami dayanak varlık sayısıdır.
Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında işlem gören sözleşmelerde işlemlerin yapılabildiği son işlem günü sonunda tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesinde baz alınacak uzlaşma fiyatıdır.
Her bir sözleşmedeki alım satıma konu miktarın tanımlanmasıdır. (Örneğin Altın vadeli işlem sözleşmesinde 1 gram, Dolar/TL sözleşmelerinde 1.000 ABD Doları)
Tüm sözleşme özelliklerine Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Prosedüründen ulaşabilirsiniz.
Spot işlemlerde o an için geçerli piyasa fiyatıdır.
Piyasada pozisyon artırıcı emir iletimine izin verilen ve teminatın bir oranı olarak Takasbank tarafından açıklanan değer gün içi sürdürme seviyesi olarak adlandırılır. Gün içi sürdürme seviyesi Takasbank tarafından piyasa koşulları gözetilerek belirlenir.
Gün içi risk hesaplamalarında sürdürme seviyesini aşarak teminatı yetersiz kalan hesabın mevcut tüm pasif emirleri otomatik olarak iptal edilir ve pozisyon artırıcı emir iletimi engellenir. Hesabın, teminat yatırarak ve/veya pozisyon azaltıcı işlem yaparak sürdürme seviyesinin altına düşmesi durumunda, hesap üzerinden tekrar pozisyon artırıcı emir iletebilir. Bir önceki güne ilişkin teminat tamamlama çağrısı bulunan hesaplardan yalnızca gün içi sürdürme seviyesinin üzerinde olanların pozisyon artırıcı emir iletimi engellenir. Gün sonlarında sürdürme seviyesi uygulaması yapılmaz.
Gün içerisinde bir hesaba ilişkin toplam bulunması gereken teminat tutarının o hesaba ilişkin toplam değerlenmiş teminata oranının veya nakit teminat açığının Takasbank tarafından belirlenen kriterlerleri aşması durumunda, söz konusu aşımların tamamlanmasını teminen Takasbank tarafından gün içi teminat tamamlama çağrısı yapılabilir. Çağrı yapılması halinde teminat tamamlama çağrısına konu yükümlülüklerin, iki saat içerisinde ilgili hesaba yatırılması gerekir.
Toplam teminatı, bulunması gereken teminat seviyesinin altına düşen hesaplar için Takasbank tarafından yapılan çağrıya “teminat tamamlama çağrısı” denir. Teminat tamamlama yükümlülüğü T+1 Günü 14:00'e kadar yerine getirilmelidir.
Ters işlem, sahip olunan pozisyona aksi yönde işlem yapmaktır. Örneğin bir sözleşmede on adet uzun pozisyonunuz varsa, aynı sözleşmenin aynı vadesinde 10 adet ya da daha az sözleşme satarsanız yaptığınız satım işlemi “ters işlem” veya “pozisyon kapatma işlemi”dir.
Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında alım satıma konu sözleşmelerde gün sonunda teminatların güncellenmesi ve geçici kar zararların hesaplanmasında baz alınan değerleme fiyatıdır. Bu fiyat kapanış fiyatından farklı olabilir.
Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işlemlere konu olduğunun tanımlanmasıdır.
Her vadeli işlem sözleşmesinde uzun ve kısa olmak üzere iki taraf vardır. Vadeli işlem sözleşmesinde uzun taraf dayanak malı alma yükümlülüğüne sahip olan, kısa taraf ise bunu teslim etmekle yükümlü olan taraftır. Uzun pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların artması halinde kâr elde ederken, kısa pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların düşmesi sonucunda karlı duruma geçecektir.
Bir malın vadeli alım/satımını yaparken malın birim fiyatı için gelecekte ödeyeceğiniz/alacağınız meblağdır.
VİOP işlemlerinin takası T günü saat 18:15’te başlar ve T+1 günü 15:00’e kadar devam eder. Fiziki teslimata konu sözleşmelerde ise takas yükümlülüğünün işlem gününü takip eden üçüncü işlem günü (T+2) saat 17:00’ye kadar yerine getirilmesi gerekmektedir.
Yatırımcının aynı sözleşmenin farklı vadelerinden birinde uzun, diğerinde kısa pozisyon alması ile ortaya çıkan pozisyondur. Herhangi bir sözleşmede uzun (kısa) pozisyona sahip bir müşterinin, aynı sözleşme için kısa (uzun) pozisyon alması halinde tekrar teminat yatırmasına gerek yoktur.
Piyasada işlem öncesi, işlem anı ve işlem sonrası olmak üzere üç katmanlı bir risk yönetimi sistemi uygulanır.
İşlem öncesi risk yönetimi, emirlerin işleme dönüşme ihtimalleri gözetilerek hesaplanan risk parametreleri vasıtasıyla teminat yeterliliğinin kontrolü uygulamasıdır. İşlem öncesi risk yönetimine esas teminat eksiği olan hesaplar üzerinden pozisyon artırıcı emir iletimine izin verilmez.
İşlem anı risk yönetimi, emrin işleme dönüştüğü anda yapılan teminat kontrolü sürecidir. İşlem anında risk hesaplamaları yalnızca pozisyon değişimi olan hesaplar için yapılır. Teminat yatırma ve çekme işlemlerinde ise, risk hesaplamalarında güncelleme yapılmaz, teminat bakiyesi güncellenir.
İşlem sonrası risk yönetimi, Takasbank tarafından duyurulan zamanlarda, ilgili ana ait pozisyon ve teminat bakiyeleri ile bunlara ilişkin güncel fiyatlar kullanılarak yapılan risk ve teminat hesaplamalarını içerir.
Piyasada gerçekleştirilen işlemler için portföy bazında teminatlandırma yöntemi uygulanır ve piyasada gerçekleşen işlemler gerçek zamanlı olarak Takasbank tarafından borsadan alınarak pozisyona dönüştürülür.
Pozisyonu güncellenen hesaplar için son açık pozisyon ve son risk parametre dosyası verilerine göre 'başlangıç teminatı' hesaplanır.
Bulunması Gereken Teminat: İşlem sonrası risk yönetimi katmanında, her hesap için portföy bazlı teminatlandırma yöntemi kullanılarak 'bulunması gereken teminat' hesaplanır. Bulunması gereken teminat, başlangıç teminatı ile fiziki teslimat teminatının toplamıdır.
Vadeli İşlem Sözleşmeleri ve Opsiyon Sözleşmeleri için hesaplanan başlangıç teminatlarınaburaya tıklayarakulaşabilirsiniz.
Vakıf Yatırım tarafından uygulanan teminat tutarları için tıklayınız.
Gün Sonu Teminat Tamamlama Çağrısı: Teminat tutarı, bulunması gereken teminat seviyesinin altına düşen veya nakit teminat açığı bulunan hesaplara teminat tamamlama çağrısı yapılır. Teminat tamamlama çağrısı bulunan veya temerrüde düşmüş olan hesaplar ancak teminat yatırılarak veya risk azaltıcı işlem yapılarak teminat tamamlama çağrısı veya temerrüt statüsünden çıkabilirler. Teminat tamamlama yükümlülüğünün T+1 günü 14:00’e kadar yerine getirilmesi gerekmekte olup yerine getirilmemesi durumunda herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın hesap temerrüde düşmüş sayılır. Temerrüt, borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank’a yatırılması gereken tutar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması veya yerine getirilmemesi halidir. Teminat tamamlama çağrısına ilişkin yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesi durumunda, müşterilere herhangi bir bildirim yapılmasına gerek olmaksızın, müşteri hesapları üzerinde temerrüdün sona erdirilmesi amacıyla pozisyonların re’sen kapatılması, nakit dışı teminatların nakde çevrilmesi dahil olmak üzere her türlü tasarrufta bulunmaya kurumunuz tam yetkilidir.
Müşterilerimiz, sahip olduğu açık pozisyonlarına ilişkin olarak borsa kuralları ve ilgili türev araçların hükümlerine göre bulundurması zorunlu olan sürdürme teminatı kapsamında banka nezdindeki hesaplarında sürdürme teminatı bulundurmakla yükümlüdür. Hesapların güncelleştirilmesi neticesinde vadeli işlem veya opsiyon sözleşmelerinde değer kaybı veya diğer nedenlerle Müşterilerimizin mevcut teminatlarının sürdürme teminatının altına düşmesi durumunda, Bankamız teminat tamamlama çağrısı yaparak müşterilerimizden teminat tutarlarını başlangıç teminatı seviyesine çıkarmasını talep edebilir. Müşterilerimiz bu durumda teminatlarını Başlangıç Teminatı seviyesine çıkarmakla yükümlüdür. Teminat Tamamlama Çağrısı ile güne başlandığında, bu yükümlülükten kurtulmak için para yatırma yerine pozisyon kapamak tercih edilecekse, kar kullanılarak pozisyon arttırmadan önce gereği kadar pozisyon azaltarak önce bu yükümlülükten çıkmak gerekmektedir.
Müşterilerimizin teminat tamamlama çağrısına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda Bankamız ve/veya Vakıf Yatırım, başka bir ihbara veya bildirime gerek olmaksızın borsa kurallarına göre Takasbank’taki teminat tamamlama çağrılarının kapatılmasının son 1 (bir) saati içerisinde pozisyonlarının bir kısmı veya tamamını ters işlem ile tasfiye edebilir. Müşterilerimiz, pozisyonlarının ters işlem ile kapatılması veya pozisyonlarında ters işlem yapılamaması neticesinde hesabında oluşan tüm borçları Bankamıza ve/veya Vakıf Yatırım’a ödemekle yükümlüdür.
VİOP’ta fiziki teslimata tabi sözleşmelerde vade sonuna kadar kapatılmayan pozisyonlar için teslimat yükümlülüğü bulunmaktadır. Fiziki veya nakit teslimat gerekliliğinin ortaya çıkmaması için ilgili kontratın vade sonunda VİOP seans kapanışına kadar müşterilerimizin pozisyonlarını kapatması gerekmektedir. Teslimat yükümlülüğünü yerine getiremeyecek durumda bulunan hesaplar için re’sen pozisyon kapama yapılacaktır. Fiziki teslimata tabi olmayan sözleşmelerde ise ilgili kontratın vade sonunda VİOP seans kapanışına kadar kapatılmayan pozisyonlar borsa tarafından otomatik olarak kapatılacaktır.
Vadeli piyasalar yatırımcılara, sözleşmeye konu olan dayanak varlığın işlem gördüğü spot piyasalarda ortaya çıkabilecek fiyat değişimine karşı korunma olanağı sağlar.
Finansal piyasalarda spot piyasanın yanında etkin faaliyet gösteren bir vadeli piyasanın varlığı fiyat oluşum mekanizmasının daha etkin çalışmasını sağlar. Vadeli piyasanın olması nedeniyle, dayanak varlık fiyatına ilişkin gelecek öngörüleri de devreye girdiği için spot piyasada oluşan fiyat sadece spot piyasanın olduğu duruma göre çok daha etkin olacaktır.
Vadeli piyasalar spot piyasalara göre daha düşük tutarlı yatırımla aynı miktarda dayanak varlık üzerine yatırım yapmaya olanak verdiğinden daha geniş kitlelere yatırım yapma fırsatı sunarak, her iki piyasasın da daha likit olmasını sağlar.
Vadeli piyasalar yatırımcılara küçük miktarda yatırımla büyük miktarlı pozisyon alma ve kaldıraç etkisi yardımıyla yüksek kazanç elde etme imkanı sağlar. Ancak kaldıraç etkisi yatırımcı için spot piyasaya göre çok daha hızlı ve büyük miktarda zarar etme riskini de içinde barındırır.
Vadeli piyasalar portföy yöneticilerine, portföy çeşitlendirmesi ve dolayısıyla da riskin yayılması açısından değişik seçenekler sunar.
Vadeli piyasalarda işlem gören ürünler kullanılarak spot piyasalarda işlem gören ürünlerinkine benzer getiri grafiği olan sentetik pozisyonlar oluşturulabilir. Bu özelliği nedeniyle vadeli piyasalar, piyasalarda etkinliğin artmasına ve spot piyasadaki fiyat dalgalanmalarının (volatilite) azalmasına yardımcı olur.
VİOP’da işlem gören pay senedi ve endekslerine dayalı sözleşmelerden elde edilen değer artış kazançlarına %0 stopaj uygulanmakta ve bu vergi avantajı diğer sermaye piyasası araçlarına göre yatırımcıya avantaj kazandırmaktadır.
Stopaj Durumu
| VİOP’ta Elde Edilen Kazançların Vergilendirilmesi | Bireysel Yatırımcılar - Tam Mükellef | Bireysel Yatırımcılar - Dar Mükellef | Kurumsal Yatırımcılar* - Tam Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları | Kurumsal Yatırımcılar* - Dar Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları |
|---|---|---|---|---|
| Pay ve Pay Endekslerine Dayalı Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar | % 0 | % 0 | % 0 | % 0 |
| Pay ve Pay Endekslerine Dayalı Sözleşmeler Haricindeki Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar | % 10 | % 10 | % 0 | % 0 |
*Diğer tam ve dar mükellef kurumlar için stopaj oranı % 10 olarak uygulanacaktır.
Vadeli işlem ve opsiyon piyasasında vergilendirme esaslarına ilişkin rehbere ulaşmak için tıklayınız.
