Dünyadaki karasal alanların neredeyse üçte biri, yaşamın devamı için kritik rol üstlenen ormanlarla kaplıdır. Bu ekosistemler, gezegenimizin karasal biyolojik çeşitliliğinin büyük bölümüne ev sahipliği yaparken aynı zamanda iklim değişikliğine karşı en güçlü doğal savunma hattımızı oluşturur. Bir ağacın yılda ortalama 25 kilo karbondioksiti emip oksijen sağlaması, iklim hedefleri açısından hayati öneme sahiptir. Nitekim küresel sıcaklık artışını 1,5 °C ile sınırlandırma hedefine ulaşmak için çözümün yaklaşık %30’u doğrudan ormanlarla ilişkilidir. Ancak ormanlar, bu mücadelenin yalnızca koruyucu unsurları değil, aynı zamanda en kırılgan mağdurlarıdır. Çünkü orman yangınları artık yalnızca insan kaynaklı ihmallerin değil; iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı sıcaklıklar, uzun süren kuraklıklar, düşük nem ve şiddetli rüzgârların da giderek artan bir sonucudur. Bu koşullar yangınların çıkışını kolaylaştırırken yayılma hızını artırmakta, dolayısıyla ormanların korunmasını hem çevresel bir sorumluluk hem de insanlığın geleceği için stratejik bir zorunluluk haline getirmektedir

Orman Yangınlarının Başlıca Nedenleri Nelerdir?

Türkiye’de orman yangınlarının büyük çoğunluğu, resmi verilere göre yaklaşık %99’u, insan kaynaklı nedenlerden ortaya çıkıyor. İhmal ve dikkatsizlik, bu nedenler arasında en yaygın olanı; 
•    Piknik veya kamp ateşinin söndürülmeden bırakılması
•    Ormanda sigara içilmesi ve izmaritin yere atılması
•    Cam şişe veya kırık cam parçalarının güneş ışığını mercek gibi yoğunlaştırarak yangın çıkarması
•    Anız yakma ve tarımsal atıkların kontrollü olmayan şekilde yakılması
•    Ormanlık alanlarda mangal, ocak veya ateş yakılması 
Orman yangınlarına sebep olan başlıca insan kaynaklı ihmal ve dikkatsizlik sonucu ortaya çıkan tetikleyicilerdir. 
Kaza sonucu çıkan yangınlar da azımsanmayacak düzeydedir. Bunlar:
•    Enerji nakil hatlarından sıçrayan kıvılcımlar 
•    Orman içinde çalışan iş makinelerinin sebep olduğu kıvılcımlar
•    Elektrik trafolarındaki arızalar
•    Yol kenarında lastik patlaması, fren balatalarının ısınması gibi araç kaynaklı ısınma ve kıvılcım olayları bunlara başlıca örneklerdir. 
Kasıtlı çıkarılan yangınlar ise:
•    Arazi açma veya imar rantı elde etme amacı
•    Turizm yatırımları için alan boşaltma
•    Sabotaj veya intikam amaçlı kundaklama
•    Avcılık ya da yasa dışı faaliyetleri kolaylaştırmak amacıyla orman örtüsünü yok etme niyetiyle gerçekleşebiliyor. Doğal nedenler arasında yer alan yıldırım düşmesi gibi olaylar ise daha nadir görülse de özellikle yaz aylarında kurak ve rüzgârlı havalarda etkili olabiliyor. Orman Genel Müdürlüğü verileri, yangınların yaklaşık %47,4’ünde çıkış nedeninin tespit edilemediğini gösteriyor; bu da önleme ve farkındalık çalışmalarının ne kadar kritik olduğunu ortaya koyuyor.

Orman Yangınları Nelere Yol Açar?

•    Karbondioksit ve kirletici gazların salımı artar.
•    Canlı türleri yok olur, biyoçeşitlilik azalır.
•    Hava kirliliği artar.
•    Su kaynakları kirlenir.
•    Sel, erozyon gibi afetler daha sık görülür, daha çok zarar verir.
•    İklim ve hava dengesi bozulur.
•    Geçim ve barınma kaynakları yok olur.
•    Ekonomik zarar yaratır.

Orman Yangınlarını Önlemek Mümkün mü? Neler Yapılabilir?

Orman yangınlarını tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da riskleri önemli ölçüde azaltmak, alınacak sistemli ve sürdürülebilir önlemlerle mümkün. Orman yangınlarının önlenmesi için hem bireysel hem kurumsal düzeyde alınabilecek önlemler şu şekilde özetlenebilir:

1.    Bilinçlendirme ve Eğitim

•    Orman köylerinde, turizm bölgelerinde ve okullarda düzenli yangın farkındalığı eğitimleri verilmesi
•    Yaz sezonu öncesi geniş çaplı medya kampanyalarıyla halkın bilgilendirilmesi

2.    Yasal Düzenlemeler ve Denetimler

•    Ormanlık alanlarda ateş yakma, anız yakma ve izinsiz faaliyetlere karşı caydırıcı cezaların uygulanması
•    Yangın riski yüksek dönemlerde orman girişlerinin kontrollü şekilde sınırlandırılması
•    Elektrik nakil hatları ve enerji altyapısının düzenli olarak denetlenmesi

3.    Altyapı Önlemleri

•    Yangın yolları ve güvenlik şeritlerinin açılması ve bakımlarının yapılması
•    Gözetleme kuleleri, kamera sistemleri ve su havuzlarının yaygınlaştırılması
•    Yangınla mücadelede kullanılacak araç ve ekipmanların hazır tutulması

4.    Erken Uyarı ve Teknoloji Kullanımı

•    Yapay zekâ destekli kamera sistemleriyle duman ve ısı değişimlerinin erken tespiti
•    Drone ve insansız hava araçları ile yangın riskli bölgelerin taranması
•    Uydu görüntüleriyle yangın eğilimlerinin izlenmesi

5.    Yerel Halkın ve Gönüllülerin Katılımı

•    Gönüllü yangın timleri kurulması ve düzenli tatbikat yapılması
•    Kırsal bölgelerde yaşayanların ilk müdahale konusunda eğitilmesi

6.    İklim Uyumlu Orman Yönetimi

•    Kuraklığa dayanıklı ağaç türlerinin dikilmesi
•    Orman içi ve çevresindeki yanıcı madde (kuru ot, dal, yaprak) birikimlerinin azaltılması

Orman Yangınları Anında Neler Yapılabilir?

Bir orman yangını fark edildiğinde atılacak ilk adım, vakit kaybetmeden Alo 177 Orman Yangını İhbar Hattı veya 112 Acil Çağrı Merkezi ile iletişime geçmektir. Yangının yeri, büyüklüğü, dumanın yönü ve varsa çevredeki riskler net şekilde bildirilmelidir. Yetkililer gelene kadar yangına doğrudan müdahale edilmesi, eğer yangın küçük ve güvenli mesafedeyse kuru dalların temizlenmesi, toprak veya su kullanılarak alevlerin bastırılması şeklinde olabilir. Ancak rüzgârın yön değiştirmesi ve alevlerin sıçrama ihtimali yüksek olduğundan, yangına yaklaşırken mutlaka güvenlik ön planda tutulmalıdır. Yangın bölgesinden uzaklaşırken hayvanların tahliye edilmesine, yaşlı ve çocukların güvenli alanlara götürülmesine öncelik verilmelidir. Kendi güvenliğinizden emin olmadan müdahale etmek hem sizi hem de ekipleri zor durumda bırakabilir. Unutmayın, hızlı ve doğru ihbar, yangının büyümesini önlemenin en kritik adımıdır.

VakıfBank olarak, OGEM-VAK (Ormancılığı Geliştirme ve Orman Yangınlarıyla Mücadele Hizmetlerini Destekleme Vakfı) iş birliğiyle çalışanlarımızın doğaya ve yeşile katkıda bulunmalarını sağlamak amacıyla 2019 yılından bu yana ‘Her Yıla Bir Orman’ fidan bağış kampanyasını sürdürüyoruz. Bu kapsamda düzenli olarak yaptığımız bağışlarla geleceğe nefes olurken, son günlerde ülkemizde yaşanan orman yangınlarının yaralarını da yeni fidanlarla sarıyor, ormanlarımızı yeniden yeşertiyoruz.

Orman yangınları, sadece çevresel bir felaket değil; yaşamın her alanını etkileyen büyük bir kayıptır. Her yangınla birlikte canlarımız yanmasın istiyorsak dünyaya iyi bakmaya bugünden başlayalım, 'Benim tek başıma ne farkım olur ki?' demeden, küçük adımlarımızı birleştirerek yarınlara hep birlikte umut olalım.